""
Windesheim Flevoland Kennis en Onderzoek Lectoraten Lectoraat Maatwerk Primair Lectoraat Maatwerk Primair Maatwerk als kernactiviteit

Maatwerk als kernactiviteit

Toenemende verschillen in kennis en behoeften van basisschoolleerlingen vereisen extra taken en inspanningen van leerkrachten om het gevraagde maatwerk te bieden. Maatwerk staat hoog op de agenda.

Leerkrachten op basisscholen zien de verschillen tussen leerlingen sterk toenemen. Diversiteit van leerlingen is deels verklaarbaar vanwege:

  • gevolg van de instroom van migranten
  • beleidsprogramma’s ‘Weer Samen Naar School’ en de ‘Regeling Leerling-gebonden Financiering’

Rugzakje
Op dit moment wordt bijvoorbeeld steeds vaker een ‘rugzakje’ (een persoonsgebonden financiering) aangevraagd om kinderen met taal- en spraakproblemen, lichamelijke beperkingen en gedragsproblemen te laten deelnemen aan het reguliere basisonderwijs.

Zorgplicht
Verder wil het kabinet dat scholen per 1 augustus 2012 een zorgplicht krijgen. Schoolbesturen mogen een zorgleerling dan niet meer weigeren en moeten hen een plek geven op een van de scholen die onder het bestuur vallen of ze moeten zoeken naar een passende oplossing via een nieuw op te zetten (regionaal) samenwerkingsverband.

Hogere eisen aan basisscholen
Deze toekomstige ontwikkelingen zullen in ieder geval een extra taak neerleggen bij basisscholen om beter in te spelen op verschillen tussen leerlingen. Daarbij komt dat scholen steeds vaker te maken krijgen met ouders die mondiger zijn geworden en almaar hogere eisen stellen aan scholen voor het verzorgen van afstemmend onderwijs voor hun kind.

Hogere eisen aan basisscholen vanwege toenemende diversiteit dwingen scholen zich te bezinnen op:

  • het klassikale model van docentgestuurde kennisoverdracht
  • onderwijsvormen die beter aansluiten bij de behoeften en talenten van individuele leerlingen.

Beleidsnotitie
Vanuit de overheid wordt dit onderschreven in de beleidsnotitie ‘Koers Primair Onderwijs; ruimte voor de school’. De school moet binnen de wettelijk gestelde kaders (zoals de kerndoelen) meer ruimte krijgen om een eigentijdse invulling te geven aan het onderwijs. Zo kunnen in de school alle talenten en individuele verschillen (van leerlingen en leerkrachten) tot hun recht komen.

Volgens het document ‘Koers Primair Onderwijs’ zitten veel scholen vol met vernieuwingsdrang en willen ze maatwerk leveren aan hun leerlingen vanuit een eigen visie. Dat geldt zowel voor het werken aan kleine, stapsgewijze verbeteringen (onderwijsontwikkeling), als voor de invoering van grotere, meer ingrijpende vernieuwingen (onderwijsinnovatie).

Onderwijsverbetering niet landelijk opleggen
De koersgesprekken maken bovendien duidelijk dat scholen geen behoefte hebben aan landelijke, centrale vernieuwingsprojecten die van bovenaf worden opgelegd. Onderwijsverbetering en –innovatie moeten in de eerste plaats vanuit de school zelf komen. Alleen op die manier kunnen scholen goed aansluiten op de wensen en behoeften van leerkrachten, leerlingen en ouders.

In feite is een dergelijke ‘natuurlijke’ reactie vanuit scholen ook de basis geweest van de reformpedagogiek waaruit huidige traditionele vernieuwingsscholen zijn voortgekomen als Jenaplan, Dalton, Montessori, Freinet, de Vrije School en ook de opkomst van de ‘nieuwe leren’ scholen. In alle gevallen gaat het om een zoektocht naar aanpassingen en verbeteringen die ertoe moeten leiden dat alle leerlingen onderwijs op maat krijgen en met plezier naar school gaan.

School als lerende organisatie: flexibel
Voor het aanbieden van onderwijs op maat worden er steeds meer eisen gesteld aan leerkrachten en is het van belang dat daar vanuit de opleiding op wordt ingespeeld. Daarbij is het belangrijk om de school te zien als een lerende organisatie. Niet alle teamleden hoeven hetzelfde te kennen en te kunnen om aan alle leerlingen onderwijs op maat te bieden. Een onderwijsteam zal als geheel flexibel moeten kunnen inspelen op veranderende situaties op school en moet kunnen werken aan een voortdurende vernieuwing van de organisatie.

Teamonderwijs op Maat
Daarbij zal behoefte zijn aan uiteenlopende vormen van (team)scholing, waaronder intervisie, collegiale consultatie en het werken met ‘maatjes’. De Teamonderwijs op Maat (TOM) Projecten die in 2001 met subsidie van het ministerie gestart zijn, vormen een goed voorbeeld van het bieden van maatwerk in het onderwijs. Centraal uitgangspunt bij de TOM-scholen is het inzetten van personeel daar waar hun expertise het beste tot zijn recht komt.

Niet langer één leraar voor de klas
Het grondidee van één leerkracht die alles doet voor één groep leerlingen wordt losgelaten. In plaats daarvan worden leerkrachten (en ondersteunend personeel) ingezet op terreinen waar ze goed in zijn. Ook de wet op de beroepen in het onderwijs (wet BIO) speelt in op de gedachte dat de leerkracht niet altijd een alleskunner of duizendpoot hoeft te zijn, maar dat specialisatie mogelijk zo niet wenselijk is.

Onderwijs op maat belangrijk aandachtspunt
Samengevat: het bieden van onderwijs op maat is een belangrijk aandachtspunt binnen het primair onderwijs. Dat geldt zeker niet alleen voor de (traditionele) vernieuwingsscholen waarbij het omgaan met verschillen in de klas veelal samengaat met grote veranderingen. Die veranderingen grijpen behoorlijk in in de schoolorganisatie en hebben vaak verstrekkende gevolgen voor zowel docenten als leerlingen.

Het aanbieden van maatwerk aan leerlingen staat bij iedere basisschool hoog op de kwaliteitsagenda en op vrijwel elke basisschool zijn er op dit punt wel initiatieven of ontwikkelingen gaande.

Literatuur
  • Inspectie van het Onderwijs (2006). Onderwijsverslag 2004/2005. De Meern: Inspectie van het Onderwijs
  • Kok, J. M. J. (2003). Talenten Transformeren: Over het nieuwe leren en nieuwe leerarrangementen (oratie). Tilburg: Fontys
  • Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (2004). Koers Primair Onderwijs; ruimte voor de school. Den Haag: OC&W
  • Nap-Kolhoff, E., Van Schilt-Mol, T., Simons, M., Sontag, L., Van Steensel, R., & Vallen, T.   (2008). De kwaliteit van voor- en vroegschoolse educatie in de vier grote steden. Pilot: toezicht op voor- en vroegschoolse educatie in de G4. De Meern: Inspectie van het Onderwijs. 
  • Oostdam, R., Peetsma, T., & Blok, H. (2007). Het nieuwe leren in basisonderwijs en voortgezet onderwijs nader beschouwd: een verkenningsnotitie voor het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Amsterdam: SCO-Kohnstamm Instituut. [zie ook: http://www.minocw.nl/organisatie/728/index.html]
|