Studenten met zinnetje 'weten hoe je kennis in werking zet?'

Onderzoek HU en Windesheim Flevoland helpt sociale ondernemingen met groeiambities

Voor sociale ondernemingen is het maken van winst geen doel op zich, maar een middel om impact te creëren met betrekking tot een specifiek maatschappelijk probleem.

Dit kan uiteenlopen van armoedebestrijding, betaalbare gezondheidszorg, duurzaamheid of arbeidsparticipatie. Veel van deze bedrijven hebben moeite hun groeiambities te realiseren. Wat zijn de belemmerende factoren? En wat is er aan te doen? Dat onderzochten Hogeschool Utrecht, hogeschool Windesheim Flevoland en twintig sociaal ondernemers. Op 21 mei presenteren zij de resultaten.

Citaat onderzoek groei sociale ondernemingenVoorbeelden van sociaal ondernemerschap

Een fietsenstalling die betaald werk op maat levert voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt, een creatief bureau dat met ‘drop-outs’ werkt, een constructiebedrijf met gebarentaal als voertaal: allemaal voorbeelden van sociaal ondernemerschap. Balancerend tussen ondernemerschap en maatschappelijke impact hebben deze bedrijven vaak moeite hun groeiambities te realiseren.

Interne belemmeringen

In hun onderzoek hebben de HU en Windesheim Flevoland (lectoraat Nieuwe Arbeidsverhoudingen) sociaal ondernemers bevraagd over de ervaren belemmeringen voor groei. Eén probleem bleek goede bemensing: het is lang niet altijd eenvoudig om goede coaches, begeleiders en mensen in staffuncties te vinden. Terwijl deze functies bij een sociale onderneming doorgaans intensief zijn, zijn de arbeidsvoorwaarden vaak niet concurrerend met die van reguliere ondernemingen. Een gevolg hiervan is dat de sociaal ondernemer vaak veel extra werk zelf moet doen.

Dit hangt samen met de tweede belangrijke belemmering voor groei: de afwezigheid van een duidelijke structuur in processen en systemen. Er wordt veel ad hoc gewerkt en de aansturing ligt vrijwel volledig bij één persoon, de ondernemer. Structuren en processen bieden de mogelijkheid meer en grotere werkzaamheden op te pakken en daardoor om op te schalen.

Een derde groeibelemmering bleek het gebrek aan goede, eenduidige marketing en branding. Veel van de bedrijven twijfelen hoe ze de sociale boodschap het beste onder de aandacht kunnen brengen zonder dat dit ten koste gaat van marketing op kwaliteit en service. Een deel van de sociale ondernemingen kiest er dan maar voor hun sociale boodschap helemaal niet te communiceren. Daarmee doen zij hun organisatie en sommige (potentiële) klanten echt tekort.

Externe belemmeringen

Er zijn ook externe factoren die de groeiambities van sociale ondernemingen frustreren. Zo is een soepele, laagdrempelige instroom van de doelgroep – via instituties als het UWV en via gemeenten – een voorwaarde voor opschaling. Maar dit matchingsproces verloopt volgens de ondernemers vaak uiterst moeizaam. Bovendien bestaan er grote verschillen in de wijze waarop gemeenten de Participatiewet uitvoeren, wat het lastig maakt uit te breiden naar een andere gemeente.

En dan is het meestal ook nog moeilijk goede financiering te vinden. De meeste deelnemende sociale ondernemingen kunnen rekenen op een stabiele klantenkring en draaien een goede omzet, maar de marges zijn klein. Voor opschaling is vaak externe financiering nodig en veel van de ondernemers weten niet precies waar ze daarvoor moeten aankloppen. De specifieke voorwaarden voor financiering zijn niet altijd even duidelijk. De hybride doelstelling van sociale ondernemingen lijkt hierbij eerder een last dan een voordeel.

Omgaan met de belemmeringen

Het onderzoek laat desondanks zien dat het wel degelijk mogelijk is om ook als sociale onderneming, specifiek gericht op arbeidsparticipatie, succesvol op te schalen en de maatschappelijke impact te vergroten. Verschillende belemmeringen die sociale ondernemingen bij aanvang van het project ondervonden, hebben ze inmiddels overwonnen. Een belangrijke onderzoeksconclusie is dan ook dat er verschillende routes zijn om op te schalen waardoor meer mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt bereikt kunnen worden, maar dat die route meestal niet op voorhand precies uit te stippelen valt. De helft van de deelnemende sociale ondernemingen is er pas na aanpassing van één of meerdere aspecten van hun businessmodel in geslaagd om groei te realiseren. Koerswijzigingen kunnen noodzakelijk zijn als bepaalde belemmeringen verder opschalen in de weg staan.

Het onderzoek toont aan dat voldoende inkomsten, professionalisering van de interne organisatie en flexibiliteit ten opzichte van belemmeringen en kansen hebben bijgedragen aan de groei van de sociale ondernemingen.

Meer informatie

In dit rapport worden de belangrijkste bevindingen uit het onderzoek samengevat. Download de publicatie als pdf.